Как можно предотвратить эмоциональное истощение?

Narahatlıq, stress və emosional tükənmə yaşayırsınızmı? Bir vaxtlar öhdəsindən gəlməyin mümkün göründüyü işlər indi sizə ağır və çətin gəlməyə başlayıb? Ev həyatının tələbləri həddindən artıq və sonu görünməyən bir yük kimi hiss olunurmu?

Əgər belə hiss edirsinizsə, emosional çöküş ərəfəsində ola bilərsiniz. Lakin narahat olmayın; bir çox insan belə dövrlərdən keçir. Dr. Radha Modgil emosional tükənməni tanımağınıza və onu aradan qaldırmağınıza kömək edəcək məsləhətlər təqdim edir.

Emosional tükənmə nədir?

"Emosional çökmə" (və ya "burnout" – peşəkar tükənmə) termini ilk dəfə 1974-cü ildə alman əsilli amerikalı psixoloq Herbert Freudenberger tərəfindən istifadə edilmişdir. Freudenberger bu termini insanın peşəkar həyatı nəticəsində yaranan "psixi və fiziki tükənmə" vəziyyəti kimi müəyyən etmişdir; bu, "özünü sübut etmək məcburiyyəti" də daxil olmaqla, müxtəlif mərhələləri əhatə edən bir vəziyyətdir.

Dr. Radha Modgil qeyd edir ki, günümüzdə emosional tükənməni "həyatın çətinliklərinin öhdəsindən gələ bilmədiyimiz hissini yaradan həddindən artıq və uzunmüddətli stress vəziyyəti" kimi müəyyən edirik. Dr. Modgilə görə, bu stress amilləri təkcə peşəkar həyatdan deyil, həyatın istənilən sahəsindən qaynaqlana bilər. Dr. Modgil emosional tükənməni telefon batareyasının enerjisinin bitməsinə bənzədir. Başqa sözlə, elə hiss edə bilərsiniz ki, həyat sizi əldən salıb və "batareyanız" bitmək üzrədir.

Adətən həyatın çətinlikləri və stressi ilə asanlıqla bacaran biri ola bilərsiniz, lakin hazırda bunu etməkdə çətinlik çəkirsiniz. Dr. Modgil qeyd edir ki, bu, emosional batareyalarınızdan birinin enerjisinin azalmasının əlaməti ola bilər. "Bunu belə təsəvvür edin: iş və ev həyatı üçün ayrı-ayrı batareyalarınız var. Əgər birinin enerjisi azalırsa, lakin digəri hələ də tam doludursa, çox güman ki, fəaliyyətinizi davam etdirmək üçün güc tapa bilərsiniz. Lakin hər ikisinin enerjisi tükənirsə və əlinizdə heç bir ehtiyat enerji mənbəyi yoxdursa, məhz o zaman problemlər yarana bilər." "Emosional batareyamız diqqət tələb edir. Necə ki telefonu enerji ilə doldurursunuz, eləcə də özünüzə bu sualı verməlisiniz: 'Özümü necə yenidən enerji ilə doldura bilərəm?'"

Dr. Modgil bildirir ki, həyatdakı ciddi dəyişikliklər və ya mühüm hadisələr emosional sarsıntıya səbəb ola bilər. Maliyyə çətinlikləri, münasibətlərdəki problemlər və hətta ev dəyişdirmək, işini itirmək və ya imtahan stressi buna nümunə ola bilər. Bəs, emosional sarsıntı və ya tükənmə halı ilə üzləşməyin qarşısını necə ala bilərik?

Emosional tükənmənin qarşısını almaq üçün bəzi tövsiyələr

Özünüzə qarşı şəfqətli bir dinləyici olun: Hər gün ən azı 20 dəqiqənizi dayanıb özünüzü dinləməyə – mühakimə etmədən hisslərinizlə əlaqə qurmağa və özünüzü anlamağa – həsr edin.

Yaxşı gedən məqamlara diqqət yetirin: Əgər ev həyatınız qaydasındadırsa, lakin iş həyatınızda çətinliklər yaşayırsınızsa, evdəki müsbət anları artırmağa çalışın. Müsbət hisslər enerjinizi artırmağa kömək edir.

Sizə özünüzü yaxşı hiss etdirən dostlarınızla görüşün. Möhkəm münasibətlər çətinliklərin öhdəsindən gəlmək bacarığınızı gücləndirir.

Müntəzəm olaraq idman edin.

Zövq aldığınız məşğuliyyətlərlə məşğul olun və onlara üstünlük verin. Bu, sadəcə sevdiyiniz bir komediya verilişinə baxmaq qədər sadə bir şey də ola bilər.

Sevdiyiniz musiqilərə qulaq asın. Musiqi parasimpatik sinir sistemimizə təsir edir və sakitləşməyimizə kömək edir.

Kifayət qədər yatdığınızdan əmin olun. Amerika Yuxu Assosiasiyası qeyd edir ki, gündə səkkiz saatdan az yatan böyüklərdə stress səviyyəsi daha yüksək olur. Yuxusuzluq əhval-ruhiyyəmizə və çətinliklərin öhdəsindən gəlmək bacarığımıza təsir göstərir.

Bu tövsiyələri gündəlik həyatınızın və rejiminizin bir hissəsinə çevirin.

Dr. Radha Modgil bildirir ki, gündəlik olaraq "emosional enerjini bərpa etməyə" üstünlük vermək psixi sağlamlığımıza çox müsbət təsir göstərə bilər.

Bu məqalə BBC Ideas-dan götürülüb.