Süni intellekt bazarında çöküş: Asiya birjalarında kəskin ucuzlaşma

ABŞ fond bazarında süni intellekt sektoruna dair narahatlıqların artması Asiya birjalarına da təsir edib. Texnologiya şirkətlərinin səhmləri kəskin ucuzlaşıb, investorlar isə riskli aktivlərdən uzaqlaşaraq dövlət istiqrazlarına üz tutublar.

Cümə günü qlobal texnologiya bazarlarında satış dalğası güclənib. ABŞ-da Demokratların seçkilərdə qələbəsindən sonra süni intellekt sektoruna dövlət nəzarətinin sərtləşdirilə biləcəyi və bunun sahənin inkişafını ləngidəcəyi ilə bağlı narahatlıqlar investorların əhvalına mənfi təsir göstərib.

Asiya bazarlarında ən ciddi eniş Yaponiyada qeydə alınıb. Nikkei 225 indeksi 6 faiz ucuzlaşaraq 2025-ci ilin aprelindən bəri ən böyük gündəlik itkisini yaşayıb. Cənubi Koreya və Tayvan birjalarında da ticarətin əvvəlində səhmlərin dəyəri 8 faizdən çox azalıb. Lakin yerli hakimiyyət orqanlarının bazara müdaxiləsindən sonra itkilər qismən azalıb.

ABŞ-da da vəziyyət gərgin olub. Nasdaq indeksi 5,5 faiz geriləyib, S&P 500 şirkətlərinin ümumi bazar dəyərindən təxminən 3 trilyon dollar silinib. Wall Street-də investor qorxusunu ölçən VIX indeksi isə kəskin yüksəlib.

Analitiklərin fikrincə, bazarlardakı eniş təkcə siyasi dəyişikliklərlə bağlı deyil. Süni intellekt infrastrukturu və məlumat mərkəzlərinə yatırılan böyük vəsaitlərin nə dərəcədə gəlir gətirəcəyi ilə bağlı şübhələr də satış təzyiqini artırır.

Texnologiya nəhənglərinin səhmləri ucuzlaşır

Süni intellekt sektorunun əsas iştirakçıları da ciddi itkilərlə üzləşiblər. Cənubi Koreyanın Samsung Electronics şirkətinin səhmləri təxminən 10 faiz, SK Hynix-in səhmləri isə 12 faiz ucuzlaşıb.

Yaponiyanın Kioxia şirkətinin səhmləri 14 faiz, Tayvanın dünyanın aparıcı çip istehsalçılarından olan TSMC şirkətinin səhmləri isə 8,5 faiz dəyər itirib.

Süni intellekt sahəsinə böyük investisiyalar yatıran Yaponiyanın SoftBank Group şirkətinin səhmləri də 11 faiz geriləyib.

Ekspertlər bildirirlər ki, investorlar hazırda texnologiya şirkətlərinin gələcək inkişaf perspektivlərini yenidən qiymətləndirirlər. Xüsusilə süni intellektə yatırılan milyardlarla dolların gözlənilən gəliri təmin edib-etməyəcəyi əsas suallardan birinə çevrilib.

Tənzimləmə və məlumat mərkəzləri ilə bağlı narahatlıqlar

Bazarlardakı təzyiqi artıran digər amil ABŞ-da süni intellekt infrastrukturuna qarşı artan ictimai və siyasi müqavimətdir.

Məlumat mərkəzlərinin tikintisi böyük həcmdə elektrik enerjisi və su tələb edir. Bu isə bəzi bölgələrdə yerli icmaların narazılığına səbəb olur.

Texas ştatının seçilmiş qubernatoru Cina Hinohosa da məlumat mərkəzlərinin fəaliyyətinin sakinlərə təsirini azaltmaq üçün yeni qanunların qəbul ediləcəyini bildirib.

İnvestorlar hesab edirlər ki, daha sərt tənzimləmə, yüksək faiz dərəcələri və maliyyələşmə imkanlarının məhdudlaşması xüsusilə kiçik texnologiya şirkətlərinin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.

İnvestorlar təhlükəsiz aktivlərə üz tuturlar

Səhm bazarlarındakı eniş fonunda investorlar daha etibarlı hesab edilən dövlət istiqrazlarına və təhlükəsiz valyutalara yönəliblər.

Asiya bazarlarında ABŞ, Yaponiya və Çin dövlət istiqrazlarının qiymətləri yüksəlib. ABŞ dolları isə Yaponiya yeni və İsveçrə frankı qarşısında zəifləyib.

ABŞ-ın 10 illik dövlət istiqrazlarının gəlirliliyi 4,838 faizə düşərək sentyabrın 9-dan bəri ən aşağı səviyyələrdən birinə yaxınlaşıb. Yaponiya hökumətinin 10 illik istiqrazlarının gəlirliliyi də 0,09 faiz bəndi azalaraq 1,795 faiz təşkil edib.

Bununla belə, bəzi analitiklər hesab edirlər ki, texnologiya səhmlərinin ucuzlaşması həddindən artıq olub və bazarda yaxın zamanda sabitləşmə baş verə bilər.

Mövcud vəziyyət göstərir ki, süni intellekt sektoru artıq yalnız texnoloji inkişaf və investisiya imkanları baxımından deyil, həm də siyasi tənzimləmə, maliyyələşmə və iqtisadi risklər baxımından qiymətləndirilir. Bu amillərin gələcəkdə qlobal maliyyə bazarlarına təsirinin davam edəcəyi gözlənilir.