Karni hökuməti ABŞ-dan asılılığı azaltmaq üçün 142 milyard dollarlıq büdcə açıqladı

Baş nazir Mark Karni hökumətinin “Taleyimizin Ağaları” büdcəsi 142,1 milyard Kanada dolları dəyərində xərc və vergi güzəştləri nəzərdə tutur. 2026-cı il üçün artım proqnozu cəmi 1%-dir.

Otava. Kanadanın Baş naziri Mark Karninin hökuməti cümə axşamı günü yeni federal büdcəni təqdim etdi. Sənəd ölkənin ABŞ-dan asılılığını azaltmağa yönəlib və Prezident Donald Trampın ticarət müharibəsinin müttəfiqlər arasında iqtisadi münasibətləri dəyişdiyi dövrdə hazırlanıb.

“Taleyimizin Ağaları” adlanan büdcə çoxillik xərcləri və vergi güzəştlərini birləşdirir, ümumi dəyəri 142,1 milyard Kanada dollarıdır (təxminən 101,6 milyard ABŞ dolları). Vəsaitlər investisiya cəlb etmək, eləcə də enerji, infrastruktur və mədəniyyət sahələri üçün nəzərdə tutulub.

Kəsir və artım proqnozu. Hökumət 2026–27-ci maliyyə ili üçün xərclərin 603 milyard Kanada dolları, büdcə kəsirinin isə 62,3 milyard Kanada dolları olacağını proqnozlaşdırır. Kəsir aprel proqnozundan 3 milyard Kanada dolları azdır. Büdcədə İMF-nin məlumatlarına əsaslanaraq göstərilir ki, Kanadada federal, əyalət və yerli hökumətlərin birləşmiş kəsiri ÜDM-in 2,5%-ni təşkil edir. ABŞ-da bu göstərici 8,5%-dir.

Eyni zamanda hökumət ticarət müharibəsinin bu ilin sonu və gələn ilin əvvəlində iqtisadi artımı ləngidəcəyini gözləyir. Büdcədə artımın 2026-cı ildə cəmi 1%, 2027-ci ildə isə 1,7% olacağı proqnozlaşdırılır. Sənəddə “ABŞ qlobal ticarəti alt-üst edir” ifadəsi də işlədilir.

Investisiya təşviqləri. Əvvəllər elan edilmiş vergi güzəşti şirkətlərə uyğun investisiyaların dəyərini dərhal xərc kimi silməyə imkan verir. Nəticədə yeni investisiyalar üzrə effektiv vergi dərəcəsi 6,4%-ə enir, bu isə müqayisə edilən ABŞ dərəcəsinin yarısından azdır. Tədbirin beş ildə büdcəyə 36 milyard Kanada dollarına başa gələcəyi hesablanır.

Suveren sərvət fondu. Büdcə Kanadanın ilk milli suveren sərvət fondunun yaradılmasını nəzərdə tutur. Fondun 25 milyard Kanada dolları (17,9 milyard ABŞ dolları) həcmində kapitalı Kanada şirkətlərinə və iri layihələrə yönəldiləcək.

Müdafiə. Müdafiə sənayesinin gücləndirilməsi üçün 7,7 milyard Kanada dolları (5,5 milyard ABŞ dolları) ayrılır. Hərbi müqavilələrin 70%-i Kanada şirkətlərinə veriləcək. Büdcə xərcləri tam əks etdirməsə də, Ottava NATO-nun 2035-ci ilə qədər ÜDM-in 5%-ni müdafiə və təhlükəsizliyə xərcləmək hədəfinə doğru irəlilədiyini bildirir.

Siyasi kontekst. Kanada avqustda ABŞ ilə ticarət danışıqlarından çıxmışdı. Ottava ABŞ-ın tələblərini ölkənin suverenliyinə və mədəni müdafiəsinə təhdid saymışdı. Büdcə Demokratların ara seçkilərdə Konqresə nəzarəti ələ keçirməsindən iki gün sonra açıqlanıb. Bu nəticə Trampın siyasi mövqeyini zəiflədib, ölkələr isə mümkün ticarət razılaşması üzərində işləyir.

Mark Karni, Kanada Bankının və İngiltərə Bankının keçmiş rəhbəri olaraq, Avropa və Asiya ilə əlaqələri möhkəmləndirməyi və 2035-ci ilə qədər ABŞ-dan kənara ixracı iki dəfə artırmağı hədəfləyir.