ABŞ-a Rusiya dizeli: ekspertlər qiymətlərdə ciddi dəyişiklik gözləmir

Enerji siyasəti üzrə mütəxəssislər hesab edirlər ki, ABŞ-a Rusiya dizelinin tədarükü barədə razılaşma yanacaq qiymətlərini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salmayacaq.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp cümə günü Vladimir Putinlə dizel tədarükü barədə razılığa gəldiyini açıqladı. Əvvəlcə dərhal 300 mindən çox ton, noyabrda əlavə 500 min ton, daha sonra isə 4 milyon ton göndəriləcək. Bu, ABŞ-ın Rusiya neftinin idxalını müharibənin əvvəlindən qadağan etdiyi siyasətdə kəskin dönüşdür və səkkiz aydır davam edən ABŞ–İran müharibəsi səbəbindən qlobal neft qiymətlərinin yüksəldiyi bir vaxta təsadüf edir.

Dizelin qiyməti rekord həddə

AAA-nın məlumatına görə, bir qallon dizelin orta qiyməti sentyabrın 22-də 6,53 dollarla rekord həddə çatıb. Cümə günü bu rəqəm 6,28 dollar olub (ötən il 3,68 dollar). Qiymətlər Avropada da rekord səviyyədədir.

Dizelin bahalaşması yük və çatdırılma xərclərini artırır, bu isə gündəlik malların qiymətinə təsir edir. Bəzi şirkətlər artıq onlayn sifarişlər və poçt göndərişləri üçün əlavə ödənişlər tətbiq edib. Ət və tərəvəz kimi tez xarab olan məhsullar xüsusilə təsirlənir. AP-NORC sorğusuna görə, qiymət artımı Trampın iqtisadiyyat üzrə reytinqini yeni minimuma endirib, bu da noyabrın 3-də keçiriləcək ara seçkilər öncəsi Respublikaçılar üçün həssas məsələdir.

Ekspertlər şübhə ilə yanaşır

Enerji Siyasəti Tədqiqat Fondunun elmi işçisi Maykl Linç razılaşmanı “Titanikdə şezlonqları yerini dəyişmək”ə bənzədib. Onun sözlərinə görə, ABŞ Rusiyadan dizel alarsa, əvvəlki müştərilər başqa mənbə axtaracaq və qiymət təxminən eyni qalacaq. Ən yaxşı halda Nyu-York–Nyu-Cersi və Filadelfiya kimi bölgələrdə cüzi azalma mümkündür.

Kolumbiya Qlobal Enerji Siyasəti Mərkəzinin əməkdaşı Daniel Sternoff qeyd edib ki, Rusiya iyulda Ukrayna dronlarının neft emalı zavodlarına zərbələrinə görə dizel ixracını qadağan etmişdi; ixracın bərpası qlobal qiymətlərin sabitləşməsinə kömək edə bilər. Lakin Hörmüz boğazındakı fasilələr səbəbindən Yaxın Şərqin emal gücünün böyük hissəsi bazara çıxa bilmir və emal olunmuş məhsulların təchizatı müharibədən əvvəlki səviyyənin təxminən yarısıdır. Ona görə qiymətlər bir qədər azala bilər, amma əhəmiyyətli düşməyəcək.

Əsas qazanan Moskva ola bilər

Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzinin eksperti Kleyton Seyql hesab edir ki, razılaşmadan ən çox Rusiya faydalanacaq. Moskva gələn aylarda ağır qış və arktika dərəcəli yanacağa ehtiyac duyduğu üçün yay dərəcəli dizel ehtiyatlarını boşaltmaq istəyir. Seyqlin fikrincə, bu, ABŞ və Avropada qiymətləri nəzərəçarpacaq aşağı salmayacaq, lakin Moskvanın gəlir sıxıntısını yüngülləşdirəcək.