Süni intellekt səhiyyəni müalicədən profilaktikaya yönəldə bilər?

Avropada əhalinin qocalması səhiyyə sistemlərinə təzyiqi artırdığı bir vaxtda süni intellekt xəstəliklərin erkən aşkarlanması və qarşısının alınmasında mühüm rol oynaya bilər. Lakin ekspertlər hesab edirlər ki, bu keçidin baş tutması üçün təkcə texnoloji yeniliklər deyil, həm də səhiyyənin maliyyələşdirilməsi və nəzarət mexanizmləri dəyişməlidir.

Euronews-un məlumatına görə, məsuliyyətli süni intellekt sahəsində fəaliyyət göstərən HealthAI təşkilatının baş direktoru Rikardo Baptista Leite bildirib ki, səmərəsiz səhiyyə sisteminə süni intellektin tətbiqi mövcud problemləri aradan qaldırmır, əksinə, onları daha səmərəli şəkildə davam etdirə bilər.

Onun sözlərinə görə, səhiyyə sistemləri xəstəlikləri müalicə etməklə yanaşı, onların qarşısının alınmasına da üstünlük verməlidir. Hazırda xəstəxanalar insanların sağlamlığını qorumaqdan daha çox, xəstəliklərin müalicəsinə görə maliyyələşdirilir. Profilaktik yanaşmaya keçid isə erkən müdaxiləni və xəstələrin sağlamlıq vəziyyətinin davamlı izlənilməsini təşviq edən yeni maliyyələşdirmə modelləri tələb edir.

Süni intellekt sağlamlıq məlumatlarını və sosial amilləri təhlil edərək müəyyən xəstəliklərə tutulma riski yüksək olan şəxsləri əvvəlcədən müəyyənləşdirməyə kömək edə bilər. Bu, xəstəliyin ağırlaşmasından əvvəl müdaxilə imkanlarını genişləndirə və səhiyyə resurslarından daha səmərəli istifadəyə şərait yarada bilər.

Baptista Leitenin fikrincə, əsas məqsəd yalnız infarkt kimi ağır hallarda xəstənin həyatını xilas etmək deyil, eyni zamanda belə halların baş verməsinin qarşısını almaqdır.

Səhiyyədə süni intellekt üçün etibar və təhlükəsizlik vacibdir

Süni intellektin səhiyyədə geniş tətbiqi texnologiyanın təhlükəsizliyindən və ona olan ictimai etimaddan da asılıdır. Bunun üçün sistemlər klinik praktikaya tətbiq edildikdən sonra da davamlı monitorinq edilməli, mümkün risklər vaxtında aşkarlanmalıdır.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) Avropa üzrə regional direktoru Hans Henri P. Kluge daha əvvəl xəbərdarlıq edib ki, süni intellekt həlləri Avropa xəstəxanalarında geniş yayılsa da, bu texnologiyaların tənzimlənməsi bütün ölkələrdə lazımi səviyyədə təmin olunmayıb.

ÜST-ün Avropa regionundakı 53 ölkənin təxminən üçdə ikisi artıq süni intellekt əsaslı diaqnostika vasitələrindən istifadə edir. Ölkələrin təxminən yarısında isə süni intellektlə işləyən xəstə çatbotları mövcuddur. Bununla belə, yalnız təxminən 12 ölkədə süni intellektin idarə olunmasına dair strategiya var.

Kluge bu vəziyyətin narahatlıq doğurduğunu və səhiyyə sistemlərinə ictimai etimadı zəiflədə biləcəyini vurğulayıb.

Qlobal erkən xəbərdarlıq sistemi hazırlanır

HealthAI mümkün mənfi hadisələri müəyyənləşdirmək və yaranan risklər barədə məlumat mübadiləsini təmin etmək məqsədilə 10 ölkənin tənzimləyici qurumları ilə əməkdaşlıq edir. Təşkilatın hədəfi süni intellekt sistemlərində yarana biləcək problemlərin erkən aşkarlanmasına imkan verən qlobal xəbərdarlıq mexanizmi yaratmaqdır.

Baptista Leitenin sözlərinə görə, belə bir sistem risklərin vaxtında müəyyənləşdirilməsinə, onların yayılmasının qarşısının alınmasına və vətəndaşların qorunmasına kömək edə bilər.

Beləliklə, süni intellekt səhiyyəni xəstəliklərin müalicəsinə əsaslanan modeldən profilaktika və erkən müdaxilə modelinə yönəltmək potensialına malikdir. Lakin bu imkanlardan tam istifadə etmək üçün texnoloji inkişafla yanaşı, maliyyələşdirmə, tənzimləmə və təhlükəsizlik mexanizmlərinin də təkmilləşdirilməsi vacibdir.