NASA Ayda kənd təsərrüfatının əsasını qoyur

Elmi fantastika kimi səslənən ideya real tədqiqat layihəsinə çevrilir. Alman Aerokosmik Mərkəzi (DLR) NASA və Kanada Kosmik Agentliyi (CSA) ilə birlikdə Ay istixanaları üçün konsepsiya üzərində işləyir.

Əsas sual belədir: yaşamaq üçün əlverişli atmosferi, münbit torpağı və əlçatan suyu olmayan yerdə tərəvəz necə yetişdirmək olar? Beynəlxalq Ay Kənd Təsərrüfatı Modulu – Yer Sınaq Nümayişçisi (LAM-GTD) layihəsi məhz buna cavab axtarır. Nəzərdə tutulan istixanalar ilk mərhələdə uzunmüddətli Ay missiyalarının iştirakçılarını təzə məhsulla təmin edəcək.

Kosmosda həyat sığortası

Ayda temperatur kəskin dəyişir, səthdə demək olar ki, hava yoxdur, su azdır, kosmik radiasiya isə ciddi təhlükə yaradır. Ay torpağında bitki əkmək də mümkün deyil. Buna görə xarici şəraitdən asılı olmayan, nəzarətli becərmə sistemləri lazımdır.

İdeyaya görə, istixana modulu astronavtların simulyasiya edilmiş yaşayış və iş sahəsinə birbaşa qoşulacaq. Beləliklə, tədqiqatçılar təkcə bitkilərin böyüməsini deyil, istixana ilə yaşayış modulunun resurslarla bir-birini necə təmin edə biləcəyini də sınaqdan keçirəcək.

Nümayişçi əvvəlcə tamamilə Yer kürəsində quraşdırılacaq. Tərəfdaşlar 2032-ci ilə qədər onun həqiqətən tikilib-tikilməyəcəyinə və hansı formada tikiləcəyinə qərar verməyi planlaşdırırlar.

Təcrübə Antarktidadan və BKS-dən gəlir

NASA Beynəlxalq Kosmik Stansiyada (BKS) artıq çoxsaylı təcrübələr aparıb və orada kahı, Çin kələmi və çili bibəri yetişdirilib. İndi növbəti addım BKS-dəki kiçik qurğulardan bütöv heyətləri dəstəkləyə biləcək daha böyük və mürəkkəb sistemlərə keçməkdir.

DLR isə əvvəlki layihələrin, xüsusilə Antarktidada fəaliyyət göstərmiş EDEN ISS istixanasının təcrübəsinə söykənir. 2018-ciildən 2023-cü ilə qədər tədqiqatçılar Almaniyanın Neumayer III tədqiqat stansiyasından cəmi bir neçə yüz metr aralıda xüsusi istixana işlədiblər. Onlar ekstremal şəraitdə torpaqsız və təbii günəş işığı olmadan tərəvəz becərib. LED lampalar, süni qida məhlulları və mürəkkəb suvarma sistemi sayəsində kahı, pomidor, xiyar, turp və hətta çiyələk yetişdirilib. Ümumilikdə təxminən bir ton təzə tərəvəz yığılıb.

Üç tərəfdaşın əməkdaşlığı

Antarktida Ay deyil, amma oxşarlıqlar çoxdur: təchizat çətindir, mühit sərtdir, səhvlər isə tez ciddi problemə çevrilə bilər.

Almaniya, ABŞ və Kanadanın LAM-GTD üzərində birgə işləməsi təsadüfi deyil:

DLR kosmik tədqiqatlar və istixana sistemləri sahəsindəki təcrübəsini təqdim edir;

NASA gələcək Ay missiyaları və Ayda uzunmüddətli insan mövcudluğu üçün zəmin hazırlayır;

CSA kosmik tədqiqatlar və insan missiyaları üçün texnologiyalar sahəsindəki təcrübəsi ilə layihəni tamamlayır.

Yer kürəsi üçün də faydalıdır

Tədqiqatın əhəmiyyəti yalnız astronavtlarla məhdudlaşmır. Yer üzündə quraq səhralar və ya su ehtiyatı az olan bölgələr kimi qida yetişdirmək çətin olan yerlər var. Bitkilərə minimum su, enerji və sahə sərf edən texnologiyalar orada da kömək edə bilər. Nəzarətli istixanalar bitki mühafizəsi vasitələrinin istifadəsini azaltmaqla daha dəqiq qida istehsalına imkan verə bilər.

Yer kürəsindən kənara baxmaq öz planetimizdə yeni yanaşmalar tapmağa kömək edə bilər.