2027-ci il büdcəsi: hansı rayonlar dotasiya alacaq?

. “Azərbaycan Respublikasının 2027-ci il dövlət büdcəsi haqqında” qanun layihəsinə görə, gələn il ölkənin 67 şəhər və rayonunun heç birinə yerli xərclərini qarşılamaq üçün dövlət büdcəsindən dotasiya nəzərdə tutulmur. Dövlət büdcəsindən dotasiya alacaq yeganə ərazi vahidi Naxçıvan Muxtar Respublikasıdır.

Layihə nə deyir?

Gələn ilin büdcə layihəsi 23 oktyabr 2026-cı ildə Milli Məclisə təqdim olunub. Layihədə dövlət büdcəsinin gəlirləri 39,254 milyard manat, xərcləri 42,4 milyard manat, kəsiri isə təxminən 3,15 milyard manat proqnozlaşdırılır.

Şəhər və rayonlar üzrə göstəricilər belədir:

• Gəlirlər: 18 milyard 430 milyon manat

• Yerli xərclər: 735 milyon 575 min manat

• Dotasiya: nəzərdə tutulmur

Yəni hər bir şəhər və rayonun yerli xərcləri öz ərazisində toplanan gəlirlər hesabına ödənilməlidir. Gəlirlərin yerli xərcləri aşan hissəsi isə dövlət büdcəsinin mərkəzləşdirilmiş gəlirlərinə köçürüləcək.

Dotasiya alan rayonların sayı necə azalıb?

Rayonlara dotasiya birdən-birə dayandırılmayıb, son illərdə mərhələli şəkildə azaldılıb:

İl

Dotasiya alan rayonlar

Məbləğ (təxmini)

2022

14 rayon

39,9 milyon manat

2023

8 rayon: Cəbrayıl, Kəlbəcər, Laçın, Lerik, Xocalı, Xocavənd, Yardımlı, Zəngilan

12,3 milyon manat

2025

bir neçə rayon

təxminən 5,3 milyon manat

2026

yalnız Xocavənd

təxminən 847 min manat

2027 (layihə)

heç biri

0

2026-cı ildə dotasiya alan son rayon Xocavənd idi. Yeni layihəyə görə, 2027-ci ildə bu rayonun da yerli gəlirləri xərclərinə bərabər olacaq və ona ayrıca vəsait ayrılmayacaq.

Yeganə istisna: Naxçıvan

Naxçıvan Muxtar Respublikasının büdcəsinə 2027-ci ildə dövlət büdcəsindən 198 milyon manat dotasiya ayrılması planlaşdırılır. Bu, 2026-cı ilin təsdiqlənmiş göstəricisindən 6,4 faiz azdır və dövlət büdcəsi xərclərinin təxminən 0,5 faizini təşkil edir. Muxtar respublikaya ayrılan dotasiya bununla son illərin ən aşağı səviyyəsinə enir.

Müqayisə üçün: 2022-ci ildə Naxçıvana 431,6 milyon, 2024-cü ildə isə 336,5 milyon manat dotasiya nəzərdə tutulmuşdu.

Bələdiyyələr ayrıca məsələdir

Rayonlara dotasiyanın dayandırılması yerli icra hakimiyyətlərinin xərclərinə aiddir. Bələdiyyələrin büdcələrinə dövlət büdcəsindən ayrılan dotasiya və subvensiyalar ayrıca maddə kimi qalır. İqtisadçı Natiq Cəfərli də vurğulayır ki, bələdiyyələr hər il dotasiya alır və bu il də alacaqlar.

Ekspertlər nə deyir?

Müsbət yanaşanlar. Milli Məclisin deputatı Vüqar Bayramov bu addımın gözlənilən olduğunu deyir: onun fikrincə, subsidiyalar son illərdə ardıcıl azaldılırdı, regionların inkişafı isə yerli gəlir mənbələri yaradır və dövlət vəsaitini başqa sahələrə yönəltməyə imkan verir. İqtisadi Resursları Araşdırma İctimai Birliyinin sədri Ruslan Atakişiyev hesab edir ki, özünümaliyyələşdirmə yerli orqanları gəlir toplamağa daha çox həvəsləndirəcək və büdcə intizamını gücləndirəcək. Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyətinin sədri Vüqar Oruc bunu regionların maliyyə müstəqilliyi baxımından müsbət addım adlandırır, amma əsas məqsədin regionları investisiya cəlb edən iqtisadi mərkəzlərə çevirmək olduğunu xatırladır.

İqtisadçı-ekspert Emin Qəribli bildirir ki, rayonların gəlir potensialı fərqlidir, bəziləri gələcəkdə dövlət büdcəsinə daha çox vəsait köçürə bilər. O, rayon icra başçılarının gəlir-xərc planlaşdırmasına görə ictimai reytinqinin aparılmasını da təklif edir.

Suallar verənlər. Natiq Cəfərli isə “özünü dolandıran rayon” anlayışının mahiyyətini şübhə altına alır. Onun arqumenti budur ki, vergilər, cərimələr, lisenziya və rüsumlar mərkəzləşdirilib, müəllimlərin, hakimlərin və hüquq-mühafizə əməkdaşlarının maaşları, böyük yol, körpü və bina layihələri mərkəzi büdcədən maliyyələşir. Bu şəraitdə rayonların hansı müstəqil gəlir hesabına yaşayacağı sualını qaldırır və Maliyyə Nazirliyi ilə Nazirlər Kabinetindən ictimaiyyətə izahat verməyi gözləyir.

Bu, praktikada nə deməkdir?

Büdcə sistemində rayonun “yerli xərcləri” ümumi xərclərin kiçik bir hissəsidir: şəhər və rayonlar üzrə 18,4 milyard manat gəlirə qarşı yerli xərclər cəmi 736 milyon manat təşkil edir. Təhsil, səhiyyə, sosial ödənişlər və iri infrastruktur layihələri əsasən mərkəzləşdirilmiş xərclərdən maliyyələşdiyi üçün dotasiyanın dayandırılması sakinlər üçün bu xidmətlərin kəsilməsi demək deyil. Dəyişiklik daha çox yerli icra orqanlarının öz ərazilərində gəlir toplanmasına və xərclərin planlaşdırılmasına görə məsuliyyətini artırır.

Sonrakı addımlar

Layihə hələ qəti deyil. Hesablama Palatası 2 noyabrda layihə barədə rəyini təsdiqləyib Milli Məclisə göndərib. Büdcə indi parlament komitələrində və plenar iclaslarda müzakirə olunacaq; yekun qəbula qədər göstəricilərdə dəyişiklik edilə bilər.