Dünya iqtisadiyyatı üçün yeni risklər: ekspertlər 2026-cı ilin sonuna dair nə gözləyir?

Dünya iqtisadiyyatı 2026-cı ilin sonuna yaxın gözləniləndən daha dayanıqlı görünür. Bununla belə, enerji qiymətlərinin artması, inflyasiya təzyiqləri, yüksək faiz dərəcələri və geosiyasi gərginlik qlobal artım perspektivləri üçün əsas risklər olaraq qalır.

İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının (OECD) sentyabrın 23-də açıqladığı son proqnoza görə, dünya iqtisadiyyatının 2026-cı ildə 2,9%, 2027-ci ildə isə 3% böyüməsi gözlənilir. Təşkilat iyun proqnozu ilə müqayisədə 2026-cı il üzrə artım gözləntisini 0,1 faiz bəndi yüksəldib.

OECD ABŞ iqtisadiyyatının 2026-cı ildə 2,2%, avrozonanın 1%, Çinin isə 4,5% böyüyəcəyini proqnozlaşdırır. Bununla yanaşı, G20 ölkələrində inflyasiyanın 2026-cı ildə 4,1%-ə yüksələcəyi, 2027-ci ildə isə 3,6%-ə enəcəyi gözlənilir.

Enerji qiymətləri əsas risk olaraq qalır

Ekspertlərin son araşdırmalarında enerji bazarındakı vəziyyət xüsusi diqqət çəkir. S&P Global-ın sentyabr proqnozunda “Brent” neftinin qiymətinin yenidən 100 dollar/barel səviyyəsini keçdiyi və enerji qiymətlərindəki artımın əsas proqnozlara təzyiq göstərdiyi bildirilir. Təşkilatın baza ssenarisində “Brent” üçün 2026-cı ilin sonuna 89 dollar, 2027-ci ilin sonuna isə 86 dollar/barel qiyməti nəzərdə tutulur.

OECD də Yaxın Şərqdə enerji təchizatının daha uzun müddət pozulmasının qlobal artıma mənfi təsir göstərə biləcəyini bildirir. Təşkilata görə, enerji və ərzaq qiymətlərinin daha da yüksəlməsi əhalinin real gəlirlərini zəiflədə, uzunmüddətli dövlət istiqrazlarının gəlirliliyinin artması isə hökumətlərin borclanma xərclərini yüksəldə bilər.

Mərkəzi banklar üçün çətin seçim

Enerji qiymətlərinin artması əsas mərkəzi bankların qarşısında mürəkkəb vəziyyət yaradıb. S&P Global enerji qiymətlərinin inflyasiyaya təsirinin davam etməsi fonunda ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin, Avropa Mərkəzi Bankının və Yaponiya Bankının pul siyasətində əlavə sərtləşmə ehtimalını nəzərdən keçirir. Bununla belə, faiz artımlarının nə qədər davam edəcəyi inflyasiya və əmək bazarı göstəricilərindən asılı olacaq.

İnvestec-in 29 sentyabr tarixli təhlilində də bir sıra mərkəzi banklar üçün faiz artımlarının qaçılmaz hala gəldiyi, lakin enerji xərclərinin gələn il azalması halında bu artımların sonradan geri çevrilə biləcəyi bildirilir.

ABŞ-da isə bazarlar qarşıdakı əmək bazarı və inflyasiya göstəricilərinə fokuslanıb. Reuters-in son bazar icmalına görə, sentyabr üzrə məşğulluq hesabatı və inflyasiya məlumatları FED-in növbəti faiz qərarları ilə bağlı gözləntilərə ciddi təsir göstərə bilər.

Dollar və qızıl bazarında dəyişikliklər

Faiz dərəcələri ilə bağlı gözləntilər valyuta və qiymətli metal bazarlarında da əks olunur. Reuters-in 30 sentyabr tarixli məlumatına görə, ABŞ dolları sentyabrda avroya qarşı son 14 ayın ən böyük aylıq artımını göstərib. Buna ABŞ iqtisadiyyatının güclü görünməsi və faiz dərəcələrinin yüksəlməsi ilə bağlı gözləntilər təsir edib.

Qızıl bazarında isə əks istiqamətli hərəkət müşahidə olunur. Reuters-in məlumatına görə, ABŞ istiqrazlarının gəlirliliyinin yüksəlməsi və FED-in əlavə faiz artıra biləcəyi gözləntiləri qızılın qiymətinə təzyiq göstərib. Spot qızıl sentyabrın 28-də 4%-ə qədər ucuzlaşaraq 4 111 dollar/uns səviyyəsinə düşüb.

Analitiklərin əsas gözləntisi

Dünya İqtisadi Forumunun sentyabr ayında keçirdiyi baş iqtisadçı sorğusu da qlobal iqtisadi görünüşdə müəyyən sabitləşməyə işarə edir. Sorğuda iştirak edən iqtisadçıların 56%-i növbəti il qlobal iqtisadi vəziyyətin sabit qalacağını və ya yaxşılaşacağını gözləyir.

Ekspert araşdırmaları qlobal iqtisadiyyatın 2026-cı ildə ciddi şoklara baxmayaraq artımı qoruduğunu göstərir. Lakin qarşıdakı dövrdə enerji qiymətlərinin dinamikası, inflyasiya, mərkəzi bankların faiz qərarları və dövlət borclanma xərcləri iqtisadi artımın tempini müəyyən edən əsas amillər olaraq qalacaq.