Bakının Tıxac Probleminə Sistemli Həll: Vaxtın, İşin və İqtisadi Aktivliyin Yenidən Bölünməsi

Bakı yolda yox, saatda sıxılır

Bakıda tıxacı adətən dar yollarla, avtomobillərin çoxluğu ilə və ya işıqforlarla izah edirik. Əsas səbəb isə başqadır: insanlar, iş yerləri, xidmətlər və iqtisadi aktivlik eyni saatlarda, eyni şəhərdə toplanır. Bu problemi yalnız yeni yol çəkməklə həll etmək olmur. Vaxtı, işi və iqtisadi fəaliyyəti yenidən bölüşdürən daha geniş yanaşma lazımdır. Yeni yol çəkmədən mövcud yollardan necə daha səmərəli istifadə etmək olar?

Hər səhər saat 08:00-a yaxın küçələr dolur, metro sıxlaşır, məktəblərin qarşısında maşınlar növbəyə düzülür. Saat 18:00-dan sonra hamı eyni yolla evə qayıdır. Səbəb təkcə maşınların sayı deyil. Şəhərin hamısı eyni saatda işə başlayır və eyni saatda işi bitirir.

Həll yolu şəhərin günə mərhələlərlə başlamasıdır. Logistika, kommunal xidmətlər və istehsal 06:30-da, tikinti 07:30-da işə başlaya bilər. Məktəblərin və səhiyyənin bir hissəsi 08:30-da, dövlət qurumları, banklar və ofislər 09:30-da, universitetlər, IT və yaradıcı sahələr isə 10:30-da başlaya bilər. Eyni qayda iş gününün sonuna da aid olmalıdır. Beləliklə, pik yükü bir saata sıxışmır, bir neçə saata yayılır. Üstəlik, bunun üçün yeni yol lazım deyil.

Bakıda təmir işləri gecə saatlarına keçirilməlidir

Bir ərazidəki məktəblər 07:30, 08:00 və 08:30-da başlasa, dar küçələr axını rahat qəbul edər. Bu saatlar yol yükü, ictimai nəqliyyat və valideynlərin iş rejimi nəzərə alınaraq seçilməlidir. Məqsəd ailənin həyatını çətinləşdirmək deyil, yüngülləşdirməkdir.

Bu gün yol və kommunikasiya təmiri çox vaxt ən sıx saatlarda aparılır və onsuz da yüklü magistral bir neçə zolağını itirir. Əsas küçələrdə nişanlanma, lyuk, drenaj, işıqlandırma və kiçik təmir işləri 22:00 ilə 06:00 arasında görülə bilər. Zolaqlar səhər 06:00–06:30-a qədər yenidən açılmalıdır. Bir gecəyə bitməyən işlərdə sahə gündüz hərəkətə açılmalı, gecə yenidən bağlanmalıdır.

Beton maşınları, yük avtomobilləri və ağır texnika üçün də 23:00 ilə 06:00 arasında ayrıca logistika pəncərəsi ayırmaq olar. Amma bu, yaşayış binalarının yanında gecə səs-küyü demək olmamalıdır: səsli işlər axşamın erkən saatlarına, səssiz işlər isə gecəyə salınmalıdır.

Bunun üçün xüsusi Gecə Tikinti Protokolu hazırlanmalıdır. Protokolda gecə saatlarında hansı tikinti və təmir işlərinin aparıla biləcəyi, hansı küçələrə üstünlük veriləcəyi, yük maşınlarının şəhərə giriş saatları, səs-küy məhdudiyyətləri və təhlükəsizlik qaydaları dəqiq müəyyən edilməlidir. Eyni zamanda, səhər saatlarında nəqliyyatın hərəkətinə maneə yaranmaması üçün iş sahələrinin hansı vaxta qədər boşaldılmalı və yolların istifadəyə açılmalı olduğu da tənzimlənməlidir. Bu sistem tikintini dayandırmır, onu daha səmərəli, demək olar ki, fasiləsiz rejimə keçirir.

Regionlara ayrılan vəsaitin daha çox hissəsi bölgələrdə qalmalıdır

Tıxacın başqa bir səbəbi iş yerlərinin, tenderlərin və böyük layihələrin paytaxtda cəmlənməsidir. Layihə çox vaxt regionda həyata keçirilir, amma işi Bakı şirkəti görür. Material da, mütəxəssis də, qazanılan pul da Bakıya qayıdır. Nəticədə regionda iqtisadi dövriyyə zəif qalır, insanlar iş və gəlir üçün paytaxta üz tutur.

Buna görə regional layihələr üçün Regional İqtisadi Pasport tətbiq oluna bilər. Bu pasport yerli işçilərə ödənilən əməkhaqqını, yerli şirkətlərin aldığı işi, yerli materialı və yerli logistikanın qazancını ölçür. Hamısı Regional Saxlanma İndeksi (RRI) adlı göstəricidə toplanır. Məsələn, Şəkidəki 20 milyon manatlıq layihənin 12 milyonu bölgədə qalırsa, indeks 60 faiz olur. Beləcə sual dəyişir: “Rayona nə qədər pul ayrıldı?” yox, “Bu pulun nə qədəri rayonda qaldı?”

Bunun praktik yolu böyük layihələri, texniki cəhətdən mümkün olduqda, kiçik lotlara bölməkdir. Elektrik, su, landşaft, logistika, catering, təmizlik və təchizat kimi işlər ayrı paketlər kimi təqdim olunsa, yerli kiçik və orta biznes də pay ala bilər. Əsas şərt isə dəyişmir: keyfiyyət, qiymət, şəffaflıq və real rəqabət.

Sannfresh fermerlərlə bazar arasında milli şəbəkəyə çevrilə bilər

Regionların gəlirində kənd təsərrüfatının xüsusi yeri var. Sannfresh sadəcə satış saytı olaraq qalmamalıdır. O, fermeri alıcı, market, otel, restoran, emal müəssisəsi, anbar və ixracatçı ilə birləşdirən milli şəbəkəyə çevrilməlidir. Bu gün fermer məhsulu yetişdirəndən sonra alıcı axtarır. Sistem isə bunları əvvəlcədən göstərməlidir: harada nə qədər məhsul olacaq, hansı məhsula tələb var, harada anbar çatışmır. Belə olanda fermer əkin qərarını təxminlə yox, bazar məlumatına əsasən verər.

Rayondakı məktəblər, xəstəxanalar, otellər və marketlər də ərzaq ehtiyacını mümkün qədər yerli fermerlərlə əlaqələndirə bilər. Bu, yerli istehsalçıya avtomatik üstünlük vermək demək deyil. Məqsəd fermerin sistemdə görünməsi və real rəqabət imkanı qazanmasıdır. Belə olanda rayonun pulu rayonun içində dövr edir.

Bu istiqamətlər bir-birini tamamlayır. Baku Flow paytaxtda vaxtı bölür, Region Flow iqtisadi fəaliyyəti ölkə üzrə bərabər paylayır, Sannfresh isə kənd təsərrüfatından gələn gəliri regionlarda artırır. Hamısı AZ BALANCE OS adlı vahid sistemdə birləşə bilər.

Nəticədə səhər və axşam pikləri yumşalacaq, gündüz yolların tutumu artacaq, regionlar gücləndikcə Bakıya məcburi axın azalacaq. Bakı ölkənin iqtisadi mərkəzi olaraq qalacaq, amma bütün iş, pul və insan axınını özünə çəkməyəcək. Məqsəd Bakını zəiflətmək deyil, güclü Bakı ilə güclü regionların yanaşı dayandığı balanslı Azərbaycan qurmaqdır. Çünki tıxacın uzunmüddətli həlli yolun özündən yox, şəhərlə regionlar arasındakı balansdan başlayır.