Süni intellektin iqtisadi təsiri də diqqət mərkəzindədir

Süni intellekt texnologiyalarının sürətlə inkişafı dünya iqtisadiyyatında yeni imkanlar yaratmaqla yanaşı, əmək bazarı, investisiya mühiti və biznes modellərində də dəyişikliklərə səbəb olur. Azərbaycanda da rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı və süni intellektin müxtəlif sahələrdə tətbiqi iqtisadi siyasətin prioritet istiqamətləri sırasındadır.

Azərbaycan Respublikasının 2025–2028-ci illər üçün Süni İntellekt Strategiyası bu sahənin inkişafını, ixtisaslı kadr potensialının gücləndirilməsini və süni intellekt texnologiyalarının iqtisadiyyatda tətbiqini nəzərdə tutur. Bununla yanaşı, 2026–2029-cu illər üçün Rəqəmsal İqtisadiyyatın İnkişafı Strategiyası rəqəmsal infrastrukturun genişləndirilməsini, innovasiyaların təşviqini və iqtisadiyyatın rəqabət qabiliyyətinin artırılmasını hədəfləyir.

Süni intellektin iqtisadiyyata təsirinin əsas istiqamətlərindən biri əmək məhsuldarlığının artırılmasıdır. Bu texnologiyalar məlumatların təhlili, sənədlərin hazırlanması, müştəri xidmətləri və bir sıra təkrarlanan əməliyyatların avtomatlaşdırılmasına imkan verir. Nəticədə müəssisələr vaxt və əməliyyat xərclərini azalda, resurslardan daha səmərəli istifadə edə bilərlər. İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının (OECD) təhlillərinə görə, süni intellektin məhsuldarlığa və adambaşına düşən gəlirə müsbət təsir göstərmək potensialı var. Bununla belə, nəticələr texnologiyanın nə dərəcədə geniş və səmərəli tətbiq olunmasından asılıdır.

Azərbaycan iqtisadiyyatı baxımından süni intellektin tətbiqi qeyri-neft sektorunun inkişafına da töhfə verə bilər. Kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın izlənilməsi, logistika və nəqliyyatda marşrutların optimallaşdırılması, bank sektorunda risklərin qiymətləndirilməsi, ticarətdə tələb proqnozlarının hazırlanması və dövlət xidmətlərinin təkmilləşdirilməsi bu texnologiyanın mümkün tətbiq istiqamətlərindəndir. Xüsusilə kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri üçün süni intellekt əməliyyatların optimallaşdırılması və yeni bazarlara çıxış imkanlarının genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Bununla yanaşı, texnologiyanın yayılması əmək bazarında müəyyən çağırışlar yaradır. Bəzi işlərin avtomatlaşdırılması ayrı-ayrı peşələrə və işçi qruplarına tələbi dəyişə bilər. Bu səbəbdən rəqəmsal bacarıqların inkişaf etdirilməsi, işçilərin yenidən hazırlanması və təhsil proqramlarının əmək bazarının yeni tələblərinə uyğunlaşdırılması vacibdir. Süni intellektin iqtisadi faydalarının geniş əhali qruplarına çatması üçün texnologiyaya çıxış imkanlarının artırılması da əhəmiyyətlidir.

Digər mühüm məsələ investisiya və infrastruktur ehtiyaclarıdır. Süni intellekt sistemlərinin tətbiqi keyfiyyətli məlumat bazaları, etibarlı rəqəmsal infrastruktur, kibertəhlükəsizlik və ixtisaslı mütəxəssislər tələb edir. Bu sahələrə yönəldilən investisiyaların səmərəliliyi isə tətbiq olunan həllərin real iqtisadi nəticələri ilə qiymətləndirilməlidir. Eyni zamanda, şəxsi məlumatların qorunması, alqoritmlərin etibarlılığı və texnoloji risklərin idarə olunması da diqqətdə saxlanılmalıdır.

Beləliklə, süni intellekt Azərbaycan iqtisadiyyatında məhsuldarlığın artırılması, biznes proseslərinin təkmilləşdirilməsi və yeni iqtisadi fəaliyyət istiqamətlərinin formalaşması üçün imkanlar yaradır. Bu imkanların reallaşdırılması texnologiyanın tətbiqi ilə yanaşı, insan kapitalına investisiyalardan, rəqəmsal infrastrukturun inkişafından və məsuliyyətli tənzimləmə mexanizmlərindən asılı olacaq.